10 Mart 2020 Salı

Komplo Teorileri Neden Gerçeği Yansıtmaz?

Geçen hafta televizyonda görmüştüm. İki hafta mı oldu yoksa? Yemekle ilgiliydi gene. Gıda konusunda bildiğiniz kafayı sıyırdı insanlar zaten. Üç tane meczup, görünenin arkasındaki gizli gerçekliğe vakıf, iddialı tavırlarla, büyük büyük, komplolu komplolu konuşuyorlar, biz cahillere “görünenin ardındaki gerçekliği”, “oyuna getirilişimizi” filan anlatıyorlardı. Meczup derken ciddiyim, ben böyle insanları artık en hafif tabirle kafayı sıyırmış olarak görüyorum.

Komplo teorilerinin açmazı şu: Hiç kimse, sonsuz sayıda unsurun birbiriyle etkileşim hâlinde olduğu, sayısız dinamiğin spontan bir şekilde devreye girip çıktığı, son derece çetrefil bir ilişkiler ağı olan dünyaya tamamen hakim olamaz. Dünya derken yeryüzü gezegenini kastetmediğim anlaşılmıştır herhalde. Kastettiğim, küçük harfli, karmaşık ve sonsuz bir ilişkiler ağı olarak insan-dünyası, yaşam-dünyası.

Korona virüsünü ABD üretip Çin’in üzerine salmışmış mesela. Bu mümkün değil. Çünkü bunca insanın her gün seyahat ettiği, her gün binlerce uçağın bir o yana bir bu yana gittiği günümüz dünyasında böyle bir risk alamazsınız. Çin’e diye gönderdiğiniz virüs gelir size bulaşır. Dünya o kadar karmaşık ki, o kadar çok dinamik devrede ki, hiç kimse ama hiç kimse, çıkıp da tüm sonuçlarını kontrol edebileceği, kısıtlayabileceği ve mutlak anlamda öngörebileceği işler yapamaz. Dünya kontrollu deneyler yaptığınız bir laboratuar değil.

Komplo teorisyenlerinin bir başka açmazı da getirdikleri basit, neredeyse çocuksu açıklamalar. Naçizane şunu biliyorum ki, eğer son derece çetrefil bir olaya getirilen açıklama çok basitse, ilk anda kulağa doğru gelecek denli basitse, asıl ondan şüphe duymak, bu basit ve tam da basit olduğu için ikna gücü yüksek açıklamalara karşı temkinli olmak gerekir. Bu açıklamalar çok basittir, kolay anlaşılırdır ve çoğu zaman gururumuzu okşayacak kimi vurgularla bezelidirler ve hâliyle kolaylıkla taraftar toplarlar.

Özetle, dünyada çok fazla ilişki var. Sonsuz sayıda değişken ve dinamik var ve hiç kimse varolan bu çetrefil dünya ağının tamamına, arkaplanda her şeyi yönetecek ve tüm sonuçları öngörebilecek kadar hakim olamaz.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder