22 Mayıs 2014 Perşembe

Filozof Cicero Üzerine Kısa Bir Değini


Cicero (MÖ 106 - 43), insanı insan yapan özelliğin, onun dili olduğunu söyler. İnsan, konuşan hayvandır. Bu nedenle, dilini ne kadar iyi kullanırsa, o kadar insan olur, insanlığını ortaya koyar. İnsanı hayvandan ayıran yegâne özellik, onun konuşması olduğuna göre, hitabet sanatı olan retorik, sanatların en yücesi olmakla kalmaz, aynı zamanda en büyük erdemdir. Cicero'ya göre, belagât ve hikmet, başka bir deyişle retorik ve felsefe, birlik olmalıdır. Oysa, Sokrates'ten beridir hikmet, belagâtten ayrılmıştır. Kuru, duygusuz ve estetikten yoksun bir felsefedir Sokrates'ten beridir süregelen. Felsefeye itibarını kazandırmak isteyenler, onu, sanatların en yücesi olan belagâtle icra etmelidir. 

Cicero'yu okudukça anlıyorum ki, eğer bugün yaşasaydı, en beğendiği filozof Nietzsche olurdu. Nietzsche, hem tartıştığı konulara hakim bir filozoftur, hem de inanılmaz güçlü bir retorik kullanır. Bu ikisini aynı bünyede taşıyabilen kişi sayısı azdır (Sartre'ı da anmak gerek). Bu yüzden, ölümünün üzerinden yüz küsür yıl geçmesine rağmen, aforizmaları sürekli alıntılanır. Şiir gibidir Nietzsche'nin felsefesi. Hatta bazen bizatihi şiir biçeminde yazar.

Cicero, belagâtlİ olmadan filozof olunabileceğini, fakat filozof olmadan belagâtli olunamayacağını söylüyor. Bu söze katılmıyorum. Belagat cezbedicidir, kabul. Dinleyiciyi ve okuru sarıp sarmalar, kabul. Ama filozof olmadan belagâtli olunabileceğinin kanıtları günümüzde mevcut. Öylesine güzel, akıcı, vurgulu ve bitimsiz konuşan hatipler var ki günümüzde, karayı ak diye yuttururlar. Bunların filozof olduklarını iddia etmekse gülünç kaçardı. Cicero bugün yaşasaydı, muhtemelen, bu yargısını birazcık eğip bükerdi.

Tamer.

Ek:

Serdar Öztürk: Sokrat gibi monoloji yerine diyalojiyi merkeze alan, diyalogu felsefesinin temeline alan filozof için biraz ağır ifadeler var. Cicero gibileri hatiplikle kitleleri etkilemeye çalışırken Sokrat ise tam tersine yüzleşmeyle, sorularla, diyalogla hakikati bulmaya çalışırlar. Sokrat'ın tam karşı olduğu hatiplik sanatını kitleleri etkilemek için kullananlardı.